Muqdisho – Soomaaliya waxay mar kale taagan tahay isgoys siyaasadeed. Wadahadallada ka socda Muqdisho ayaa galay marxalad muhiim ah, iyadoo hoggaamiyeyaasha siyaasadda ay isku dayayaan inay isla meel dhigaan hannaanka lagu qabanayo doorashadii ugu horreysay ee shacabka Soomaaliyeed ay si toos ah uga qeyb qaataan muddo ka badan nus qarni.
Miiska wadaxaajoodka waxaa yaalla saddex hindise oo waaweyn. Inkastoo dhammaantood ay ku heshiiyeen in shacabka loo oggolaado inay si toos ah u codeeyaan, haddana waxay ku kala duwan yihiin qaabka loo maareynayo kala-guurka iyo sida loo ilaalinayo xasilloonida siyaasadeed.
Dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxay ku doodaysaa in waqtigii la gaari lahaa nidaam ku dhisan axsaab siyaasadeed iyo hal qof iyo hal cod uu yimid. Sida qorshaheedu yahay, doorashada waxaa maamuli doona Guddiga Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka Qaranka, iyadoo dalka si tartiib ah uga gudbaya nidaamka awood-qaybsiga 4.5.
Dhanka kale, Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed waxay soo bandhigtay hindise ay ku tilmaamayso “xal dhex-dhexaad ah.” Qorshahoodu ma diidana in shacabka ay si toos ah u doortaan wakiilladooda, balse wuxuu aqoonsan yahay in xaaladda siyaasadeed ee maanta jirta aysan fududeyn karin in hal mar laga gudbo nidaamka hadda jira.
Hindisaha TDEM ee Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed wuxuu ilaalinayaa awood-qaybsiga 4.5 inta lagu jiro marxaladda kala-guurka, laakiin wuxuu shacabka siinayaa awood ay si toos ah ugu doortaan musharraxiinta kuraasta Baarlamaanka. Odayaasha dhaqanka waxay sii wadanayaan kaalintooda qaybinta kuraasta beelaha, halka codka ugu dambeeya uu yeelanayo shacabka. Doorashada waxaa wada maamuli doona guddiyo heer federaal iyo heer dowlad-goboleed ah, taasoo la jaanqaadaysa qaab-dhismeedka federaalka dalka.
Dad badan oo la socda wadaxaajoodyada ayaa u arka in qaabkan uu isku dayayo inuu isu dheellitiro laba arrimood oo muddo dheer is-horfadhiyay; rabitaanka shacabka ee doorasho toos ah iyo baahida loo qabo in la ilaaliyo xasilloonida siyaasadeed inta lagu jiro kala-guurka.
Hindisaha saddexaad, oo ay soo diyaarisay urur siyaasadeed Nabad & Nolol oo uu hogaamiyo madaxwayne hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, isaguna wuxuu ku saleysan yahay axsaab siyaasadeed. Shacabku waxay u codeynayaan xisbi, kuraastana waxaa lagu qaybinayaa saami-qaybsiga codadka qaranka, halka axsaabta ay markaas soo magacaabayaan xubnaha Baarlamaanka. Qorshahan wuxuu sidoo kale soo jeedinayaa in la dhiso Guddi Ku-meel-gaar ah oo maamula geeddi-socodka lixda bilood ah.
Kala duwanaanshaha ugu weyn ee saddexda hindise wuxuu ku saabsan yahay sida loo wajahayo marxaladda kala-guurka.
Qorshaha dowladda wuxuu doonayaa in si dhaqso ah loogu wareego nidaam axsaab siyaasadeed ku dhisan.
Qorshaha Nabad & Nolol wuxuu isla waddadaas ku marayaa hab saami-qaybsi qaran.
Halka hindisaha SFC uu soo jeedinayo isbeddel tartiib ah oo ilaalinaya isu-dheellitirka siyaasadeed ee jira, isagoo isla markaana shacabka siinaya xuquuqda ay muddo dheer sugayeen ee ah inay si toos ah u doortaan wakiilladooda.
Dooddan waxay kusoo beegmaysaa xilli Soomaaliya ay wajahaysay khilaafyo siyaasadeed iyo kuwo dastuur oo muddo soo jiitamayay. Waxaa sidoo kale sii kordhay cadaadiska beesha caalamka, gaar ahaan kadib markii la shaaciyay in Mareykanku qorsheynayo inuu joojiyo taageeradii uu siin jiray saadka howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya. Arrintaasi waxay sare u qaaday baahida loo qabo in hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed ay gaaraan heshiis siyaasadeed oo degdeg ah.
Ugu dambeyn, su’aashu maanta ma aha in Soomaaliya ay aadi doonto doorasho toos ah iyo in kale. Taasi waxay u muuqataa arrin lagu heshiiyay. Waxa weli la isku hayo waa waddada ugu habboon ee lagu gaari karo, iyadoo la ilaalinayo midnimada dalka, xasilloonida siyaasadeed iyo kalsoonida shacabka.
Taariikhda siyaasadda Soomaaliya waxay marar badan muujisay in heshiisyada ugu waaweyn aysan ka dhalan guusha hal dhinac, balse ay ka dhasheen tanaasul, wadahadal iyo is-afgarad. Sidaas darteed, guusha wadaxaajoodyada maanta waxay ku xirnaan doontaa in la helo hannaan ay dhammaan dhinacyadu u arkaan mid lagu wada socon karo.
