BAYDHABO, Soomaaliya — Xiisadda siyaasadeed iyo amni ee ka taagan Koonfur Galbeed ayaa sii xoogeysanaysa, iyadoo loollanka ku saabsan awoodda maamulka uu si tartiib ah ugu sii dhawaanayo xaalad horseedi karta iska horimaad ballaaran, halka labada dhinac ay isa soo tarayaan eedeymaha ku saabsan xiriirka Al-Shabaab.
Xiisadda ayaa meel sare gaartay kadib dagaalkii 17-kii Agoosto ka dhacay Baydhabo, markaas oo ciidamada Dowladda Federaalka ay iska hor yimaadeen xoogag taabacsan madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen.
Warar ayaa sheegaya in ciidamada federaalku ay magaalada ka saareen xoogaggii mucaaradka ahaa, iyadoo dagaalka uu sababay dhimasho iyo dhaawac, halka dowladda ay sheegtay in weerarka ay ku lug lahaayeen Al-Shabaab iyo ciidamo taageersan Laftagareen. Sheegashooyinka labada dhinac ee ku saabsan xiriirka Al-Shabaab ayaan si madax-bannaan loo xaqiijin karin.
Loollanka awoodda oo sii adkaanaya
Sheekh Aadan Maxamed Nuur “Aadan Madoobe”, oo hore u ahaa Guddoomiyaha Golaha Shacabka, ayaa hadda hoggaaminaya maamulka Koonfur Galbeed isagoo taageero ka helaya Dowladda Federaalka.
Laftagareen iyo taageerayaashiisa ayaa dhankooda diiddan isbeddelka siyaasadeed ee lagu beddelay hoggaankii hore, taasoo xiisadda Baydhabo ka dhigtay qayb ka mid ah loollan ballaaran oo u dhexeeya Muqdisho iyo siyaasiyiin ka aragti duwan dowladda dhexe.
Intaasi waxaa dheer, labada dhinac ayaa sii kordhinaya adeegsiga eedeymaha la xiriira in midba uu kan kale gacansaar la sameeyay Al-Shabaab. Taageerayaasha Aadan Madoobe waxay ku eedeeyaan xoogagga Laftagareen inay xiriir la leeyihiin Al-Shabaab, halka dhinaca Laftagareen uu isaguna horey u jeediyay eedeymo u dhow kuwaasi.
Eedeymaha iyo shakiga ku gadaaman saraakiisha
Xaaladda waxaa sii murjinaya taariikhda qaar ka mid ah mas’uuliyiinta iyo saraakiisha labada dhinac. Warbixinno ayaa sheegaya in shaqsiyaad horey uga soo goostay Al-Shabaab ay markii dambe xilal ka qabteen hay’adaha maamulka iyo ciidamada Koonfur Galbeed.
Si kastaba, qof hore uga tirsanaa koox hubeysan oo xil dowladeed qabtay ma noqon karto caddeyn muujinaysa inuu maanta xiriir la leeyahay kooxda.
Magacyada Ibrahim Maxamed Nuur “Kalaay” iyo Maxamed Xasan Aadan “Sandheere” ayaa kamid ah doodaha socda, balse eedeymaha gaarka ah ee ku saabsan xiriirkooda hadda jira waxay u baahan yihiin caddeyn madax-bannaan oo dheeraad ah ka hor inta aan loo qaadan xaqiiqo la xaqiijiyay.
Kalaay ayaa lagu abaalmariyay duqa magaaladda Baydhabo kadib markii uu kasoo baxay safka Laftagareen oo warbixino sirdoon ay xaqiijiyeen in mudadii uu ku sugnaa ciidamadda jooga duleedka Baydhabo uu mid tagay goobaha ay maamusho Al-Shabaab balse markii lagu xujeeyay lacag joogto ah uu usoo wareegay dhanka dowladda federaalka.
Cabsi laga qabo in siyaasadda isu beddesho dagaal
Waxa ugu weyn ee walaaca leh ayaa ah in eedeymaha siyaasadeed ay si tartiib ah u saameeyaan go’aannada amni. Baydhabo waxaa hareeraheeda ka socda dhaq-dhaqaaqyo ciidan, iyadoo warbixinno cusub ay tilmaamayaan in xoogag kala duwan ay isku diyaarinayaan xaalad dagaal, taasoo sare u qaadaysa cabsida laga qabo in iska horimaad kale uu magaalada ka qarxo.
Aadan Madoobe ayaa toddobaadkan dib ugu laabtay Baydhabo, isagoo booqday fariisimaha ciidamada, xilli maamulkiisu doonayo inuu xoojiyo gacan-ku-haynta magaalada. Dowladda iyo maamulka Koonfur Galbeed ayaa sidoo kale sheegay inay doonayaan inay sii wadaan howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab iyo xoogagga Laftagareen, taasoo sii adkeynaysa kala soocidda khilaafka siyaasadeed iyo dagaalka lagula jiro kooxda hubeysan.
Doorka Türkiye ayaa isna noqday arrin xasaasi ah. Soomaaliya iyo Ankara ayaa sanadihii dambe xoojiyay iskaashiga dhinaca difaaca, iyadoo diyaarado dagaal oo Turki ah lagu arkay hawada Baydhabo. Si kastaba, eedeymaha sheegaya in diyaaradaha F-16 loo adeegsanayo taageerada mid ka mid ah dhinacyada siyaasadda ayaan weli si madax-bannaan loo xaqiijin.
Dadka shacabka ah oo culayska qaadaya
Dhibaatada ugu weyn waxaa qaadaya shacabka Baydhabo, oo horeyba ugu noolaa xaalad bini’aadantinimo oo adag. Magaalada waxaa ku nool boqolaal kun oo barakacayaal ah, halka colaadaha iyo abaaraha ay horey u saameeyeen nolosha qoysas badan.
Dagaallada iyo cabsi laga qabo iska horimaadyo cusub ayaa sidoo kale saameyn ku yeeshay dhaq-dhaqaaqa magaalada. Dad badan ayaa fiidkii hore guryahooda ku laabta, iyadoo hay’adaha gargaarka iyo mashaariicda horumarineed ay wajahayaan caqabado amni.
Wadahadalka oo weli ah jidka ugu macquulsan
Khibradda Soomaaliya waxay muujinaysaa in khilaafaadka siyaasadeed ee xoogga lagu xalliyo ay inta badan dib ugu soo laabtaan miiska dagaalka. Sidaas darteed, siyaasiyiin iyo odayaal dhaqameed ayaa ku baaqaya in dhinacyadu dib ugu laabtaan wadahadal halkii ay xaaladda ku sii riixi lahaayeen iska horimaad hubeysan.
Warar ayaa sheegaya in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu toddobaadkan la kulmay siyaasiyiin ay ka mid yihiin guddoomiyihii hore ee Golaha Shacabka Maxamed Mursal iyo Xildhibaan Aadan Saransoor, iyadoo ujeeddadu ahayd in la abuuro waddo wada-hadal oo lala furo Laftagareen. Ilaa hadda, si kastaba, ma muuqato horumar la taaban karo oo laga gaaray dadaalkaas.
Baydhabo maanta waxay sidaas ugu dhex jirtaa laba waddo: mid ah in khilaafka siyaasadeed loo celiyo miiska wada-hadalka, iyo mid kale oo ah in dhaqdhaqaaqyada ciidan iyo eedeymaha sii xoogeysanaya ay siyaasadda u beddelaan iska horimaad ay adag tahay in dib loo joojiyo.
